Home  Activiteiten Lezing Twee in Vilt, drie in Valkenburg
|
|
Twee in Vilt, drie in Valkenburg |
|
|
|
|
Geschreven door lammert
|
|
Valkenburgers hebben de naam, maar toch zijn er maar drie vermeende Valkenburgse bokken bekend uit de historie. Aan Vilt de twijfelachtige eer twee 18e eeuwse Bokkenrijders in de gelederen gehad te hebben, terwijl de Heerlijkheden Terblijt en Berg het helemaal zonder moesten stellen. Op 25 januari2009 werden ze in de bibliotheek van Berg nog eens tot leven gewekt.Honderden levens, waar doorgaans op gruwelijke wijze een einde aan gemaakt werd.
Nadat bibliotheekcoördinator PhilLimonard de aanwezigen en ‘bokkenspecialist’ Lammert Neervoort welkom had geheten, duikt deze laatste meteen in het diepe: “Op 16 juni trekt heel Nuth naar het galgenveld. Voorop schout Corneli met de rode, doornen justitieroede, omringd door de schepenen. De schutterij beschermt de kar van de veroordeelde tegen de nieuwsgierige massa. Aangekomen bij de galg zijn zelfs de kinderen doodstil. Pastoor Wolters spreekt het laatste woord, maar Brakken Steven hoort het niet. Hij ziet alleen zijn vrouw en kinderen. De beul wurgt hem aan een paal en verbrandt zijn lijk op de brandstapel. Als de zwarte wolken rood worden van de ondergaande zon keren de Nuthers terug naar huis en haard. Zij hebben een medeburger terechtgesteld en hun bezit is weer veilig”.
(Citaat uit boekje van Miel Bruls uit Nuth, ‘Mensen van Nuth’.)
Een waas van mystiek... Zo’n 600 Bokkenrijders zijn op deze en andere afschuwelijke wijzen om het leven gebracht. Echter meestal niet eerder nadat ze onder tortuurtot bekentenissen waren gedwongen, waarvan het waarheidsgehalte op z’n minst twijfelachtig genoemd mag worden. De rovers maakten in de 18e eeuw beide Limburgen (Belgisch en Nederlands) onveilig met hun strooptochten, die vooral langs boerderijen en pastorieën voerden. Rond de bendes kwam een waas van mystiek te hangen, want hoe bijvoorbeeld konden zij ‘in verre vreemde landen’ uit stelen gaan en in dezelfde nacht met buit en al weer thuis zijn? Ze zouden wel een pact met de duivel hebben en zich op bokken voortbewegen! Naast het roven dat ze deden, was het feit dat ze de de ‘godslasterlijke eed’ aflegden minstens zo kwalijk. Na hun gruwelijke dood werden bokkenrijders daarom verbrand of in ongewijde grond begraven.
Zo verging het ook de Viltse bok, WillemHuynen. ‘Pokdalig en lang van haar’, bezat huis, hof en land ter waarde van ruim 700 gulden. Gearresteerd 1773. Volgens het vonnis zou hij hebben deelgenomen aan overvallen bij Walraven (1756), bij Schröders aan de Hand (1762) en die in het Panhuys te Wijnandsrade (1762). Tevens had hij de godslasterlijke eed afgelegd. Huynen had bovendien twee jonge mensen ‘verleid, vervoert en opgehitst om vrugten bij sijne ouders te ontnemen en bij hem te brengen’. Op de grens met Meerssen werd hij op de Rasberg opgehangen.
Iets beter kwam de Viltenaar Vaes Hendrix (gehuwd met Anne Catherine Sisterman) er in 1766 vanaf.Zonder tortuur bekende hij deelname aan drie overvallen, waarbij hij op wacht had gestaan. Door toedoen van zowel de schepenen als zijn vrouw, als ook door het feit dat hij zes jaar dragonder was geweest in Hollandse dienst, ontliep hij de doodstraf en bleef hij levenslang in detentie... Spreker Lammert Neervoort, die nog veel meer te berde bracht op deze avond, gaf ook aan dat er getwijfeld wordt of de Bokkenrijders überhaupt bestaan hebben: “Bijgeloof en mythevorming vierden hoogtij. De naam ‘Bokkenrijders’ komen we ook lang niet overal tegen en zeker niet aan het begin van de terreur van deze ‘fameuze bende’. Soms is er zelfs een Robin Hoodachtige status toegekend aan de Bokkenrijders. Vooral de rijken hadden te lijden onder de terreur.” 
Hoe het ook zij, de Bokkenrijders spreken tot de verbeelding! Lammert Neervoort zelf is actief lid van het in Belgisch Limburg gevestigde ‘Bokken rijders genootschap’ en dienen de bokken als inspiratiebron voor menig spannend boek.
Zoals dat van Maurice Kummer, die bij deze gelegenheid delen uit zijn net uitgekomen roman ‘Bokkensprongen’ voorlas.Verder is er bijvoorbeeld het wandelboekje ‘In de voetsporen van de bokkenrijders’ en zijn er verschillende jongemensenboeken in de bibliotheek te leen, die geïnspireerd zijn op het bokkenrijdersthema.
Waarom worden Valkenburgers bokken genoemd? Rest nog de vraag waarom nu uitgerekend Valkenburgers als ‘bokken’ door het leven moeten, terwijl toch maar drie bokkenrijders hier vandaan kwamen? Het hangt wellicht samen met het feit dat alle processen in het ‘land van Valkenburg’ (banken Beek, Klimmen, Heerlen, Meerssen) werden gehouden voor het ‘Hooggerecht van Valkenburg’ in het Landshuys (waar nu het streekmuseumis; een plaquette op de gevel herinnert nog aan de processen). Maar andere bronnen beweren dat Valkenburgers vooral van wege hun karakter ‘bokken’ genoemd worden.Tja...
UIt: Markant Berg & Terblijt; foto's en tekst Franck den Dulk.
|
|