|
vrijdag, 06 november 2009
Bokkenrijders nog altijd actief
LIMBURGBijna 60 jaar lang joegen de Bokkenrijders de bevolking aan weerskanten van de Maas de stuipen op het lijft met hun nachtelijke berovingen en geheimzinnige bijeenkomsten. Door een meedogenloze vervolging stierven tussen 1740 en1793 zo’n 600 Bokkenrijders of iedereen, die ervan veracht werd lid te zijn van dit duivels genootschap.Maar het mythe van de Bokkenrijders is nog altijd springlevend. Sinds 2003 is er een Belgisch-Nederlands Bokkenrijders Genootschap. ,,Het mysterie is nog altijd niet opgelost.”door Ray Simoen
Waren ze nazaten van de legendarische Engelse held-boef Robin Hood, die stal van de rijken om allesaan de armen te geven? Waren het keiharde criminelen, die het gemunt hadden op geld en leven van hun slachtoffers? Of hebben ze niets eens bestaan en waren de Bokkenrijders een verzinsel van justitie om hun meedogenloze vervolging van vele honderden ‘Limburgers’ aan weerskanten van de Maas te rechtvaardigen?
Bijna 220 jaar nadat de laatste Bokkenrijder is berecht, is het mysterie nog steeds niet opgelost. ,,We zitten nog altijd met meer mythes dan feiten. Het aantal meningen over de Bokkenrijders is nog altijd veel groter dan het aantal harde feiten”, verzuchten Belgisch-Limburger Jo Corstjens en Neder-Limburger Lammert Neervoort.
Ze nippen van hun koffie in café de Beurs op de Markt in Maaseik,niet ver van de twee Bokkenrijders monumenten die de stad rijk is. Beide zijn ze lid van het in 2003 gestichte grensoverschrijdende Bokkenrijders Genootschap. Dat telt inmiddels zo’n vijftig enthousiaste speurders uit ‘West en Oost-Limburg’: allemaal ‘zoekers’ naar het mysterie van de in totaal zeven bendes, die in de jaren 1735-1793 eerst in Nederlands-Limburg en later in Belgisch- Limburg actief waren en met de verzamelnaam de Bokkenrijders aangeduid werden.
 ,,De geschiedenis van de Bokkenrijders bestaat uit twee periodes, die in elkaar overlopen. Het begint allemaal rond 1735 in Nederlands-Limburg met drie bendes, die geen aparte naam hebben”, geeft Lammert Neervoort uit Meerssen aan. Pas als na 1773 ook in Belgisch-Limburg vier bendes actief worden, valt in Wellen voor het eerste de naam Bokkenrijders. Vervolgens is men de bendes dievan 1735-1773 actief waren in Nederlands- Limburg ook Bokkenrijders gaan noemen. ,,Je zou dus kunnen zeggen dat de Bokkenrijders als bende in Nederland nooit hebben bestaan.” Er zijn volgens Lammert Neervoort in de historie altijd bendes actief geweest. ,,De bende van Jan de Lichte, die van Schinderhannes en een Meerssener bende in de Franse tijd. Ontstaan uit armoede maar ook waren het vaak gewoon criminelen, die op strooptocht gingen.”
,, Maar het escaleerde met de Bokkenrijders. Die naam werd gebruikt om boeren schrik aan te jagen”, geeft Corstjens aan. ,,Een brief uit Wellen in 1773 waarin voor het eerst melding wordt gemaakt van Bokkenrijders, zorgde voor een gigantische escalatie. Er ontstond een heksenjacht op de Bokkenrijders, waarbij een verband werd gelegd met heksenprocessen.
Om de berovingen, die tegelijkertijd op diverse plaatsen werden gepleegd, te kunnen verklaren, werden verhalen verteld over mensen, die op bokken door de lucht reden. En over mensen, die in het bos een atheïstische eed zwoeren “,aldus Corstjens.Die escalatie van de spanning en vervolgingen schrijven de twee onderzoekers toe aan het gerechtelijk apparaat, dat vooral in Belgisch-Limburg ,,zwaar” onder druk stond. In Nederlands-Limburg werden vooral gehuchten als Catsop, Groot Haasdal en Retersbeek en afgelegen boeren in de omgeving van Valkenburg en Klimmen door de Bokkenrijders ‘bezocht’. In Belgisch- Limburg waren vooral de rijken in dorpen en steden als Maaseik, Bree en Wellen het slachtoffer van de Bokkenrijders.Deze rijken, die tot dezelfde sociale klasse als de rechters behoorden, oefenden sterke druk uit op justitie om hard op te treden tegen de Bokkenrijders. Alle bekentenissen werden afgedwongendoor de beklaagden vaak lang en zwaar te folteren”, legt Corstjens uit.Neervoort wijst op nog een verschil tussen de beide Limburgen. ,,In Nederlands-Limburg werden vooral overvallen gepleegd, aan de andere kant van de grens deden de Bokkenrijders hoofdzakelijk aan chantage of ‘brandbrieven’ - als je niet betaalde, ging je huis in de fik. In Maaseik woonde een Bokkenrijder naast zijn slachtoffer, die hij bewerkte met brandbrieven”, verklaart Neervoort.Corstjens voegt er plagend aan toe: ,,Nederlands- Limburgers waren mogelijk wat gewelddadiger.” In totaal kwamen circa 800 mensen om tijdens de Bokkenrijders periode: 600 in Nederlands-Limburg en 200 in Belgisch- Limburg. ,,Onder hen veel onschuldigen. Je kon alleen veroordeeld worden op basis van een volledige schuldbekentenis, die werd via ‘tortuur’-foltering- afgedwongen. Als je eenmaal beschuldigd werd van het lidmaatschap van de Bokkenrijders dan was je in feite verloren.Via foltering zorgde men er wel voor dat je bekende”, aldus Corstjens. In Nederland hielden de vervolging eerder op omdat men daar het idee kreeg dat men doorgeslagen was bij de vervolgingvan verdachten. ,,In Catsop bijvoorbeeld waren er na de Bokkenrijders-processen geen gezinshoofden meer”, aldus Neervoort.
 In Belgisch-Limburg staakten de vervolgingen en terechtstellingen onder invloed van de Franse Verlichtingsideeën, die niets moesten hebben van folteringen en heksenvervolgingen. ,,En ook zagmen in dat de zaak uit de hand was gelopen, toen bijvoorbeeld in Bree een vrouw in een keer 40 mensen als Bokkenrijder aangaf”, aldus Corstjens.
Mysterie opgelost, zou je kunnen zeggen. ,,Nee”, roepen de twee ‘Bokkenrijders’ in koor. ,,De bronnen in de Luikse archieven zijn nog niet ontgonnen. En omdat alle informatie onder foltering is verkregen, moet je erg terughoudend zijn met het trekken van conclusies. Anderdzijds hoeftook weer niet alles wat door foltering bekend is geworden, onwaar te zijn”, geeft Neervoort aan.,,We missen ook nog een overkoepelende synthese over de Bokkenrijders”, volgens Corstjens.Doorzoeken blijft dus nodig. ,,Ook omdat de Bokkenrijders actueel blijven. Ze verschenen in een tijd van oorlogen en grote economische en sociale crisis. Als je vroeger als Bokkenrijder werd aangeklaagd dan was je leven een hel. Nu heb je geen leven meer als iemand je tot een terroristbestempelt”, aldus het duo. ,,Het was net als nu een tijd van botsingen tussen oude en nieuwe ideeën: het einde van de tijd dat kerk en bijgeloof domineerden, en de nieuwe tijd van de Verlichting met zijn nadruk op de rede en kritiek op de gevestigde orde van koning, adel en clerus”, aldus Corstjens.
,,De parallellen met onze tijd liggen voor het opscheppen, we zijn nog lang niet klaar met de
Bokkenrijders “, meent Neervoort.
Bron: dagblad de Limburger, 6 november 2009
|
