Guido von Büren

Recht und Rechtswesen in Jülich im 18. Jahrhundert

Die Stadt Jülich war seit dem Späten Mittelalter Sitz des Haupt- und Kriminalgerichts für das Herzogtum Jülich. Zahlreiche Prozesse wurden hier verhandelt und die Urteile exekutiert. Das Schöffenkollegium war in weiten Teilen identisch mit der städtischen Führungsschicht, die das Ratskollegium dominierte. Der Vortrag wird anhand von einzelnen Fallbeispielen die Funktionsweise des Jülicher Haupt- und Kriminalgerichts erläutern und gleichzeitig einen Blick in die Binnenstruktur der Stadt Jülich werfen. Neben den nahezu vollständig erhaltenen Ratsprotokollen des 18. Jahrhunderts sind es vor allem die Aufzeichnungen in der Chronik der Jülicher Familie Tillessen, die es erlauben, ein facettenreiches Bild des Alltags im Ancien Régime am Vorabend der Französischen Revolution zu zeichnen.

 

Dr. Thomas Richter

Das Grenzgebiet zwischen der Reichsstadt Aachen und dem niederländischen Dorf Vaals war im 17. und 18. Jahrhundert eine Region vieler Streitfälle und teils gewalttätiger Konflikte, einige Forscher sprechen sogar von einem kleinformatigen Glaubenskrieg. Eine entscheidende Rolle spielte der sogenannte Taufvorfall von 1762. In den folgenden Krawallen wurden die Aachener Protestanten auf wöchentlichen Weg nach Vaals wiederholt attackiert. Die Geschichtsschreibung über die protestantisch-katholischen Verhältnisse zwischen Aachen und Vaals hat noch immer den Anschein einer Geschichte von Konflikt und Gewalt. Auf der Grundlage neuerer Quellenforschungen zeigt Thomas Richter, dass es deutlich mehr Phasen guter und friedlicher Nachbarschaft gab als man bisher annahm.

Drs. Rombout Nijssen

 

Sociale toestanden van armoede en maatschappelijke ontregeling ten gevolge van oorlogen zijn veel gehoorde verklaringen voor het voorkomen van criminele bendes in het graafschap Loon in de tweede helft van de achttiende eeuw. De spreker verduidelijkt dat de eigenheid van de gerechtelijke organisatie in het graafschap Loon minstens een even belangrijke factor is. Hij stelt ons de gerechtelijke actoren in het graafschap Loon van de achttiende eeuw voor, en belicht de rol daarin van de regering van het vorstendom Luik, van de plaatselijke heren en van drossaards, schouten en schepenen. Uit zijn verhaal blijkt dat de rechtspraak in het graafschap Loon een grotere onafhankelijkheid van bestuurlijke organisaties aan de dag legde dan in de andere vorstendommen van de Zuidelijke Nederlanden, en dat de  plaatselijke gemeenschappen een grote inbreng hadden in het gerechtelijk apparaat. Helaas leidde dat niet altijd tot een kwaliteitsvolle rechtspraak.

Drs. Jos Meuwissen

 

In mijn lezing verschaf ik een beeld van de complexe sociale mechanismen van charismatisering en identificatie in de Limburgse samenleving met de Bokkenrijders als projectievlak. In de loop van de 19e en de 20e eeuw zouden de Bokkenrijders een belangrijke identificatiefactor worden bij de constructie van een eigen provinciale Limburgse identiteit. Toch mag dat opmerkelijk worden genoemd, want hoe is het mogelijk dat een door het machtige instituut Rooms-Katholieke Kerk verketterde roversbende zoveel charisma verwierf en vervolgens ook nog een belangrijke identificatiefactor werd?

Nog een opmerkelijk gegeven: hoe is het mogelijk dat een 18e-eeuwse Schaesbergse dorpspastoor in de tweede helft van de 20e eeuw in veel Bokkenrijderspublicaties werd verketterd en zijn publicatie, ten onrechte, het etiket van onbetrouwbaar kreeg opgeplakt?

Het zijn antwoorden op deze twee vragen die ons zowel een dieper inzicht in de collectieve identiteitsprocessen van de Limburgse samenleving van de afgelopen twee eeuwen verschaffen alsook in de historiografie van de Bokkenrijders.